Overprikkeling

Hoe kunnen prikkels binnen komen bij een kind met autisme:

De hele dag door krijgen we informatie binnen via al onze zintuigen. Al die informatie moet verwerkt worden in onze hersenen. Soms komt er zoveel informatie binnen, dat het niet allemaal verwerkt kan worden en er stress ontstaat.

Alle mensen, met of zonder autisme, hebben een denkbeeldige emmer. In die emmer vallen de druppels “onverwerkte informatie”. Informatie die we niet meteen een plekje kunnen geven. Onze emmers worden gevuld zonder dat het direct zichtbaar is voor de buitenwereld. Als de emmer vol raakt, komt echter die laatste druppel. De druppel die de emmer doet overlopen. Op dat moment worden mensen boos, vluchten weg of trekken zich helemaal terug. Hun hoofd kan alle informatie niet meer verwerken en slaat op tilt. Hoe snel de emmer zich vult is per persoon verschillend.

Danny zit heerlijk samen met zijn vriendje met de lego te spelen. Je ziet hem genieten. Opeens begint Danny boos te gooien met de lego en zet het op een brullen terwijl zijn vriendje en zijn moeder vol verbazing naar hem kijken.

Er gaat duidelijk iets mis bij Danny en het lijkt of het compleet uit het niets komt. Maar dat is niet zo. De emmer van Danny was al vol en tijdens het spelen gebeurde er iets, wat voor hem de druppel was die zijn emmer deed overlopen.

Mensen met autisme hebben moeite met het verwerken van alle informatie die op ze afkomt.
Informatie waar mensen zonder autisme niet eens meer bij stilstaan omdat het bij hen meteen verwerkt wordt.

In het onderstaande plaatje worden alle informatie-prikkels genoemd die dagelijks verwerkt moeten worden. Je kind stapt naar buiten en ruikt de mest, de felle zon schijnt in zijn ogen, kinderen roepen op straat, vogels fluiten, de wind ruist, een blaadje valt op zijn hand, de gedachten over wat hij allemaal moet doen vandaag gaan door zijn hoofd…. Allemaal druppels die zijn emmer in een rap tempo vullen. Om te zorgen dat de emmer niet overloopt heeft je kind tijd, rust en ruimte nodig om alle informatie te verwerken.

Het helpt als je als ouder kunt herkennen waardoor de emmer van je kind gevuld wordt. Observeer je kind eens een tijdje. Kijk eens op welke prikkels uit het plaatje je kind sterker reageert. Als je weet welke prikkels de emmer van je kind sneller vullen kun je er rekening mee houden door meer rust in te bouwen. En daarnaast eventueel hulpmiddelen aan te schaffen om de invoer van die prikkels te verminderen (bv. koptelefoon of een zonnebril).

Hoe meer prikkels een kind tegelijk te verwerken heeft, hoe sneller de emmer vol loopt. Hoe voller de emmer, hoe minder ruimte er is voor leren, luisteren en nadenken.

Weten waarmee de emmer van je kind gevuld raakt, kan helpen bij het voorkomen van het ongewenste gedrag door overprikkeling.

Heidi Meijer

Overprikkeling bij autisme door interne factoren

Boven in dit artikel over overprikkeling staat het al duidelijk aangegeven: mensen met autisme hebben moeite met het verwerken van alle informatie die op hen afkomt. Doordat er teveel informatie binnen komt wat niet gefilterd kan worden, kunnen ze overprikkeld raken.

Maar helaas zijn het niet alleen de externe prikkels van de omgeving die tot overprikkeling kunnen leiden. De interne prikkels kunnen dat ook. Denk bijvoorbeeld aan pijnprikkels en koortsprikkels, maar ook vooral aan denkprikkels. Al die gedachten en associaties. De angsten en somberheid. De neiging tot dwang en het daar niet aan toe willen geven. Prikkels, prikkels, prikkels.

Maar wat doe je ertegen? Neem in elk geval elke emotie- of denkprikkel wel serieus. Bagatelliseer het niet met uitspraken als “daar moet je je niet druk om maken” of “dat is toch niet belangrijk?”. Voor de persoon in kwestie is het namelijk wel belangrijk. Voor hen is het wel degelijk een reële emotie of gedachte. Besef dat jij niet kunt voelen wat een ander voelt en dat je af moet gaan op wat er wordt aangegeven door die persoon.

Je kunt iemand aanleren anders te leren denken, om te denken, te relativeren of situaties in een positiever licht te zetten. Probeer altijd het persoonlijk nut van dat anders denken in te laten zien. Wat levert het op? En neem elke interne prikkel meer dan serieus. In zwaardere gevallen is behandeling met bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie en soms medicatie noodzakelijk.

Wat heel belangrijk is, is dat er al vroeg begonnen wordt met het aanleren van dit anders denken. En daar ben je zelf als ouder het beste voorbeeld in! Jong geleerd, is oud gedaan. En dat geldt zeker ook voor de denk- en emotieregulatie.

Aanvulling van Barbara de Leeuw Autismecoach/pedagoog en ervaringsdeskundige

overprikkeling

Plaatje gemaakt door Dirk Jaap Plas

Meer informatie over overprikkeling:

Duidelijke omschrijving en uitleg van Auticomm
www.overprikkelingvoorkomen.nl