Interview: Anneke Groot van Stichting Horison

Anneke Groot (1958) is opgeleid als sociaal pedagogisch hulpverlener en is moeder van twee zonen waarvan de jongste de diagnose autisme kreeg. Ze heeft voor hem een thuisprogramma opgezet. Ze heeft diverse trainingen gevolgd op het gebied van autisme en attitude. Ze is de grondlegger van de methodes Contactgericht Spelen en Leren (CLS) en Contactgericht Ondersteunen (CO). Ze is directeur van stichting Horison. Ze geeft trainingen aan ouders en professionals van kinderen met autisme. Ze ondersteunt gezinnen en organisaties die de methode toepassen.

Wat houden de methodes Contactgericht Spelen en Leren (CLS) en Contactgericht Ondersteunen (CO) in?
Contactgericht Spelen en Leren is een methode om kinderen met autisme te ondersteunen bij hun ontwikkeling. Door hun moeilijkheden met prikkelverwerking, sociaal inzicht, planning en organisatie lopen kinderen met autisme tegen veel moeilijkheden op. Ze ervaren weinig houvast. Contact is belangrijk om te kunnen leren, maar door hun moeilijkheden is de kwaliteit van het contact niet voldoende om tot leren te komen. CSL bevordert de kwaliteit van het contact. Dat is de ingang.

CSL biedt daarnaast handvatten om het leren afgestemd en op maat aan te bieden. CSL is vooral bedoeld voor ouders, en leert ze om hoe ze dat kunnen gebruiken in de thuissituatie.

Ook in zorg en onderwijsorganisaties zijn toepassingen van CSL en CO. Er zijn een aantal zorginstellingen die de basishouding algemeen in hun organisatie toepassen.

Waarom heb je deze methodes ontwikkeld? Wat is er anders aan dan alle bestaande methodes om de ontwikkeling van mensen met autisme te stimuleren?
Er zijn veel overeenkomsten met andere methodes. Het meest anders is dat je kinderen begeleidt vanuit je hart, met een open liefdevolle en ontspannen basishouding. Vrijwel alle andere methodes zullen ook vinden dat je vanuit je hart zou moeten begeleiden, maar ze geven je niet of nauwelijks handvatten hóe je dat zou kunnen doen en dan worden het loze kreten. Wij ervaren steeds weer dat het een cruciaal verschil maakt. Kinderen met autisme zijn heel gevoelig voor je basishouding, ze reageren er direct op. Daarom geeft CSL een hele nieuwe dimensie aan de begeleiding van kinderen met autisme.

Deze open basishouding hebben we ook in het contact met de ouders en ook dat maakt een groot verschil. Ook ouders voelen heel goed aan of je reageert vanuit je hart, of vanuit protocollen en strategieën. Ouders hebben eigen regie.

CLS is gebaseerd op het Amerikaanse Son-Rise programma, je hebt deze methode aangepast aan de Nederlandse situatie. Wat maakt de Nederlandse situatie anders dan de Amerikaanse? CSL staat los van Son-Rise. We hebben een aantal waardevolle basisprincipes van hen geleerd en we hebben nieuwe dingen toegevoegd, die we weer elders hebben geleerd. CSL heeft meer variatie in het aanbod van ontwikkelingsgericht leren. CSL heeft informatie toegevoegd over de emotionele ontwikkeling van kinderen met autisme en informatie over de executieve functies en prikkelverwerking.

In Nederland gaan we anders met autisme om. We zijn nuchterder en kritischer. Dat past bij ons. Son-Rise is in haar benadering voor ons soms veel te ‘Amerikaans’. CSL is een Nederlandse methode. We hebben bijvoorbeeld prijzen, die voor iedereen in Nederland betaalbaar zijn.

In Nederland zijn de afstanden korter en kunnen we bij elkaar op bezoek. Dat maakt dat er netwerken ontstaan voor ouders.

We zijn niet zo uitbundig in Nederland. Je enthousiasme en expressie maken veel verschil in het contact met kinderen met autisme. Daar zetten we het graag voor in, maar op een gepaste manier.

Is CLS voor een bepaalde doelgroep (leeftijd, begaafdheid, stoornis)?
CSL is voor alle kinderen van alle leeftijden, maar laat ik dat wat meer nuanceren. De uitgangspunten zijn steeds hetzelfde. Je werkt vanuit contact en een open en liefdevolle basishouding. Je doet echter steeds verschillende dingen, omdat je op maat afstemt op de motivatie, ontwikkelingsvragen en prikkelverwerking van een kind Je leert in eerste instantie vooral hoe je die juiste afstemming kunt hebben, zodat alles wat je daarna doet meer effectief is.

Voor kinderen is spelen belangrijk. Maar als kinderen ouder worden, dan noemen we het geen spelen meer als dat niet aansluit bij waar ze zijn. We hebben veel ervaring met tieners met autisme. Hun ontwikkeling is vaak vertraagd en op andere momenten weer versneld. Door af te stemmen, kun je steeds insteken bij waar ze zijn. We doen met hen bijvoorbeeld gezelschapsspellen, muziek luisteren, over vrienden en seksualiteit praten en de wereld ontdekken. In het werken met volwassenen (wat we contactgericht ondersteunen noemen) zijn de doelen soms wat minder prominent aanwezig, tenzij de mensen zelf hun eigen doelen en wensen hebben. De afstemming en inzichten in prikkelverwerking maken wel dat deze mensen zich veel beter begrepen voelen, waardoor er toch weer mogelijkheden voor ontwikkeling zijn.

We hebben ervaring met heel veel andere kinderen die geen autisme hebben, maar bijvoorbeeld ADHD, Rett-Syndroom, Angelmansyndroom, complexe uitdagingen. We hebben ook ervaring met kinderen die hoogbegaafd of hooggevoelig zijn, of kinderen die trauma’s hebben.

En de laatste groep die ik graag wil noemen zijn de broertjes en zusjes van kinderen met autisme. Zij hebben vaak te maken met pittige omstandigheden. De afgestemde aandacht van CSL is ook voor hen bijzonder ondersteunend. Zo profiteren ze mee met het programma voor hun broer of zus.

Voor de CLS en CO methode is het belangrijk dat de ouder of begeleider geen gedachten of gevoelens heeft die het contact met de persoon met autisme belemmeren. Dat is niet gemakkelijk. Is iedere ouder of begeleider geschikt om te werken met de CLS en CO methodes?
Ha ha, dat is wel een heel moeilijke opdracht die je de mensen mee wilt geven. We hebben onze gedachtes en gevoelens en dat maakt ons precies wie we zijn. En dat is ook helemaal goed. Je bent dus al precies helemaal goed.

Door je eigen reacties te onderzoeken en je meer bewust te worden van je overtuigingen, krijg je echter meer vrijheid en handvatten om te reageren zoals jij zelf wilt. Een aantal overtuigingen werken heel effectief bij kinderen met autisme. Ze zijn gevoelig voor je acceptatie, voor je vertrouwen en geloof in hen en ze presteren veel beter is als er minder druk op ze is.

Iedereen kan het leren, maar wat belangrijk is, is dat je het wílt leren! Het is wel spannend om je eigen reacties en overtuigingen onder ogen te zien. Op het moment zelf is dat eng, maar daarna levert het veel ruimte op.

Een intensief CLS-programma vraagt veel tijd en organisatie van ouders of begeleiders. Is dit haalbaar voor deze vaak toch al zwaarbelaste groep ouders?
Wat maakt dat ouders zwaarbelast zijn? Dat is niet omdat ze veel werk moeten doen, maar omdat dat werk vaak zo moeilijk en uitzichtloos is. Je weet nooit precies of je het goed doet en hoe lang dit nog door gaat. Je probeert iets en denkt op pad te zijn en dan gebeurt er iets waardoor het als zand door je handen weg glijdt.

Wat wij ervaren is dat CSL ouders een perspectief geeft. Je krijgt weer overzicht en grip op je eigen situatie en op de zorgvragen van je kind. Je staat er niet alleen voor. Het blijft nog steeds veel werk, maar het is minder zwaar. Vraag je eens af wat zwaarder is: als je kind op een school zit, waarvan je ziet dat hij er niet gelukkig is, of niets leert en je kunt er niets aan doen? Of als je zelf een aantal uren thuis begeleiding organiseert, waar wel precies gebeurt wat jij wilt? CSL is voor ouders die dat willen, die eigen regie.

CSL is niet altijd intensief. Een intensief programma is passend voor een kind met intensieve zorgvragen. Als kinderen bijvoorbeeld naar school gaan en uit zichzelf ook leren, dan speel je minder. Sommige ouders spelen bijvoorbeeld maar een keer per week. Ze zijn daar tevreden mee. Je kiest dus zelf voor de intensiteit.

Wat zijn de effecten van CLS en CO? Is hier onderzoek naar gedaan?
Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar technieken die ook wij gebruiken, die aannemelijk maken dat deze benadering van kinderen met autisme effectief is.

In Amerika verschijnen veel onderzoeken van het Early Start Denver Model. We vinden ook veel terug bij Mahony en Peralis. Dat is hoopvol en geeft aan hoe belangrijk de kwaliteit van de relatie is. Zelf onderzoek opzetten is enorm veel werk voor een kleine organisatie als de onze. Dat heeft tijd nodig. We hebben zelf bijvoorbeeld een onderzoek laten doen naar de relatie tussen ouder en kind voor en na de CSL-cursus. Hoewel de tussenliggende periode heel gering was, zagen we toch een enorme verbetering van het contact tussen ouder en kind op het gebied van nabijheid.

Je bent blij dat er mensen met autisme in je leven zijn. Op welke manier verrijken ze jouw leven?
Mensen met autisme zijn bijzonder. Ze zijn puur. Ze halen het beste in me naar boven. Ze hebben me geleerd om open te zijn, om in het hier en nu te zijn, om onvoorwaardelijk te zijn, om hoopvol en nieuwsgierig te zijn en om te gaan voor wat ik wil! Ze zijn een uitstekende gids om te leren wat menselijkheid is.

Autisme wordt in de media vaak in verband gebracht met problemen. Jij laat juist ook de kracht van autisme zien, je zegt dat autisme een manier van ervaren en begrijpen is die veel kwaliteiten in zich draagt. Welke kracht en kwaliteiten zie je in autisme?
Wat kunnen we als wereld leren van mensen met autisme? Ik noem een paar dingen. Wat ik heel mooi vind van mensen met autisme is dat ze niet kunnen liegen. Wij wel. We liegen wat af, op elk niveau. Onze integriteit is zeer discutabel. Hoe zou het zijn als er in Den Haag niet meer werd gelogen? Of op scholen, in de zorg, in de GGZ?

Mensen met autisme zijn trouw aan zichzelf. Ik niet, andere mensen niet. We doen allemaal zo ons best om ons aan te passen aan de norm. Voor wie? Waarom? Op welke manier worden we er beter van? Hoe zou de wereld er uit zien als iedereen gewoon mocht zijn wie hij was?

Mensen met autisme hebben een andere prikkelverwerking. We moeten er beter over nadenken hoe ze leren en wat ze nodig hebben. We moeten op maat over ze nadenken en kunnen niet terugvallen op protocollen. Ik vind dat inspirerend. Protocollen zijn bedacht zodat je niet meer hoeft na te denken. Maar ik denk graag na over en met mensen. Een paar protocollen zijn wel handig, maar laten we ons vooral realiseren dat we steeds allemaal eigen mensen zijn.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.